Ngày 7/3/2026, đội pháo đất xã Vĩnh Lại tham gia Liên hoan pháo đất thành phố Hải Phòng lần thứ I năm 2026 trong Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc diễn ra tại Di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc, phường Trần Hưng Đạo. Đây là hoạt động do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố tổ chức, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân gian của dân tộc.

Đồng chí Nguyễn Văn Hướng - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã, đồng chí Nguyễn Thị Thùy Linh – Phó Chủ tịch UBND  vụ sự nghiệp công xã đã đến cổ vũ, động viên đội thi pháo đất của xã Vĩnh Lại tại Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc.

Liên hoan pháo đất năm nay có 7 đội tham gia thi đấu . Đội pháo đất xã Vĩnh Lại có 30 pháo thủ tham gia. Kết quả xếp hạng ở nội dung pháo đại, đội pháo đất xã Vĩnh Lại giành giải Nhất. Ban tổ chức cũng trao giải Pháo thủ dài dây cho các cá nhân, trong đó giải Pháo thủ dài dây Nhất thuộc về Nguyễn Văn Nhân, 2 pháo thủ đoạt giải Nhì Nguyễn Văn Việt và Nguyễn Trọng Linh đội pháo xã Vĩnh Lại.

Chia sẻ một trong những bí quyết giành giải cao của đội mình, pháo thủ Phạm Quang Điệp đội pháo đất xã Vĩnh Lại cho biết, khâu chọn đất phải rất kỹ. Đất màu được lấy ở ruộng, không lẫn sỏi đá và rễ cây, sau đó được kỳ công sơ chế cho nhuyễn, dẻo. Sau hội thi, đất được gia cố lại, bọc vào ni lông và chôn xuống đất để có thể tái sử dụng trong những lần sau.

Theo pháo thủ Nguyễn Văn Nhân - người có nhiều năm tập luyện, thi đấu trò chơi dân gian này, để gieo được quả pháo thành công, dài dây, tiếng nổ lớn đòi hỏi pháo thủ có thể lực tốt và kỹ thuật nặn pháo để quả pháo cân đối, nâng pháo đều tay với sự hỗ trợ của 5 - 7 đồng đội. Khi gieo pháo phải chuẩn từng động tác để quả pháo được gieo xuống không bị đứt manh.

Pháo đất là trò chơi dân gian lâu đời xuất phát từ các vùng nông thôn ở Hải Dương xưa. Có nhiều giả thuyết về sự ra đời của trò chơi này. Trong đó, tương truyền Pháo đất có từ thời Hai Bà trung, quân dân đã dùng chính tiếng nổ của pháo để nghi binh và áp đảo tinh thần của quân giặc… Lại có truyền thuyết kể trong trận đánh giặc Nguyên Mông năm 1288, để cứu con voi chiến của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, nhân dân đã ném đất xuống khúc sông Luộc nơi tiếp giáp giữa các địa phương của Hải Phòng, Thái Bình (cũ) để voi thoát lên. Về sau, những lúc nông nhàn, người dân thường tụ tập diễn lại cảnh này. Trong tâm niệm của người dân xã Vĩnh Lại, trò chơi pháo đất thể hiện tinh thần thượng võ của dân tộc, cũng là để trai tráng trong làng rèn luyện sức khỏe. Trong các hội thi, tiếng pháo nổ to sẽ dự báo một mùa mùa màng bội thu, công việc thuận lợi. Thi pháo đất thường được tổ chức vào dịp lễ hội tháng Giêng đến hết tháng ba âm lịch.

Đặc biệt, ở thôn Trịnh Xuyên xã Vĩnh Lại, nhiều gia đình có mấy thế hệ đều say mê tập luyện và chơi pháo đất. Vào các dịp lễ hội, xã tổ chức thi pháo đất giữa các thôn. Năm 2023, pháo đất xã Nghĩa An (cũ) nay là xã Vĩnh Lại đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao thuộc lĩnh vực văn hóa, du lịch. Từ khi được công nhận là sản phẩm OCOP, đội pháo đất xã Vĩnh Lại đã nhận được nhiều lời mời đi biểu diễn ở các nơi. Nâng tầm trò chơi dân gian thành sản phẩm OCOP đã góp phần khích lệ người dân tích cực tập luyện, gìn giữ, trao truyền bộ môn này, mở ra nhiều cơ hội và tiềm năng khai thác bền vững các giá trị về du lịch cộng đồng...